Voltaire
Een filosoof in Londen
Niet alleen de Russische revolutie werd, met het tijdelijk huisvesten van Karl Marx, Vladimir Lenin en Jozef Stalin, in Londen bekokstoofd, dat geldt tevens voor de Franse Revolutie, in ieder geval deels.
Het was te danken aan de aanwezigheid van Voltaire, de Franse verlichtingsdenker die tussen 1726 en 1729 in Londen verbleef. Het grootste deel van deze periode woonde hij in Wandsworth, maar tussen december 1727 en juni 1728 huisde de Franse filosoof aan Maiden Lane, in een woning die plaats heeft gemaakt voor iets moderners, hoewel minsten anderhalve eeuw oud. Voltaire was regelmatig te vinden in de tegenovergelegen pub The Bedford Head.
Tegenwoordig is op deze plek The Maple Leaf gevestigd. Het lijkt me geen verbetering. De hedendaagse moraal wordt er bevestigd door stompzinnig naar voetballen te staren. Heel wat anders dan de kritiek op de toenmalige moraal, waar Voltaire zich in die dagen, getuige zijn “Letters on England”, in bekwaamde.
Voltaire had zichzelf onmogelijk gemaakt in Frankrijk. Het was in de periode dat hij het pseudoniem Voltaire introduceerde. Het is een ingenieus anagram van de gelatiniseerde versie van zijn achternaam Arouet le Jeune (de U is een V, le jeune wordt LI, want de J is een I). Zijn collega-schrijver Guy Auguste de Rohan-Chabot maakte het in zijn ogen pretentieuze pseudoniem belachelijk, waarop Voltaire reageerde dat de wereld nog over Voltaire zou spreken als de naam Rohan-Chabot allang zou zijn vergeten.
Hij had natuurlijk gelijk, Voltaire, maar dat is achteraf gepraat. Rohan-Chabot voelde zich gepikeerd, had goede vrienden bij de politie en liet Voltaire oppakken. Hij belandde zonder proces in de Bastille, de gevangenis van Parijs. Daar werd hij alleen vrijgelaten nadat hij had beloofd zich vrijwillig te verbannen naar Engeland. Hetgeen geschiedde.
De nog jonge Voltaire, hij was indertijd net in de dertig, gebruikte zijn verblijf in Londen door de kritiek op de heersende moraal van kerk en monarchie aan te scherpen. In Engeland vond hij veel dat hij kon waarderen, zoals de erkenning van wetenschappers als Isaac Newton en de subtiele ironie van schrijvers als Jonathan Swift. Diens Gulliver’s Travels las Voltaire met groot enthousiasme toen het in 1726 werd gepubliceerd.
Volgens de Engelsen is de filosoof Voltaire in Londen geboren. Dat gaat wat ver. Maar hij leerde er in ieder geval om zichzelf niet zo serieus te nemen. Dat leidde na, enige tijd na zijn terugkeer in Frankrijk – Voltaire zou ook nog veel tijd in Zwitserland doorbrengen – tot zijn meest bekende boek Candide.
Het is een satire waarin alles belachelijk wordt gemaakt, van de katholieke religie en de corrupte Franse overheid tot het optimisme van de filosoof Leibniz. Het is één van die boeken die je eigenlijk gelezen zou moeten hebben.
Lopend door Maiden Lane, en mijn hoofd om de deur stekend van Maiden Lane, tel ik zeventien televisieschermen. Echt waar, in een pub. Ik zou wel eens willen weten wat Voltaire daarvan had gevonden.
